Beeldenstorm? Neem een voorbeeld aan Jefferson

Raymond Mens 11 juni 2020
0 people like this post

Nou ja, zijn huis dan. Thomas Jefferson, Amerika’s derde president (1801 – 1809), bouwde een huis dat vandaag de dag een veelbezocht museum in Charlottesville is.

Charlottesville?

De kans is groot dat je weleens van Charlottesville gehoord hebt. Dat is jammer, want tot voor kort kon ik nog romantisch over dit slaperige stadje vertellen. Dat wil zeggen, voor augustus 2017. Voor de clash tussen extreemrechtse fanaten en demonstranten. Daarvoor hadden vrij weinig Nederlanders – en Amerikanen – van Charlottesville gehoord. Ik wel. Ik heb er namelijk gestudeerd. Het was er prachtig. Nu nog steeds.

Ben je ooit in Virginia? Dan moet je naar Charlottesville!

Op nog geen twee uur rijden van Washington, dwars door de groene heuvellandschappen van Virginia, kom je uiteindelijk bij dit pittoreske plaatsje uit. “Almost heaven”, zong John Denver al over (West) Virginia. “Blue Ridge Mountains, Shenandoah River.” Wie maar vroeg genoeg opstaat, ziet de bergen van Virginia blauw kleuren. In Shenandoah National Park rij je over de Skyline Drive dwars door dit historische landschap heen. Ga vooral in de herfst, wanneer de Indian Summer ook dit gebied inkleurt.

In de VS is Charlottesville vooral bekend door de University of Virginia – een van Amerika’s oudste en gerenommeerde universiteiten. De campus, of zoals ze dat daar noemen, the grounds, oogt als een zuidelijke tombe van verstand. Het combineert de Griekse pilaren met de Franse kasteelstijl. De architect? Niemand minder dan Jefferson.

De universiteit ademt Jefferson. Van de standbeelden die je overal van hem vindt tot gebouwen die naar hem vernoemd zijn.

Wie op de universiteit studeert, leert al snel het bierspelletje Mr. Jefferson are you home? De spelregels zijn vrij simpel: ren naakt over de The Lawn, het lange grasveld dat naar het hoofdgebouw van de universiteit trekt, en roep daar door de brievenbus de naam van de oud-president, oud-architect en oud-oprichter. Ik heb de ‘m nog nooit horen antwoorden, maar dat mag de pret niet drukken. Het is een bierspelletje omdat je dit alleen stomdronken doet.

Direct naast de campus is The Corner, een oer-Amerikaans straatje waar je als student uit kan blazen of desgewenst moed in kan drinken. Er zijn de altijd heerlijke Bodos’ Bagels. De bagels met overmatig veel roomkaas zijn een absolute aanrader. En er is The Biltmore, een bar met heerlijke Amerikaanse speciaalbiertjes.

Even verderop, op opnieuw een mooie heuvel, staat het huis van Jefferson: Monticello. Ja, Jefferson ontwierp inderdaad zijn eigen huis.

Binnen vind je de laatste technische snufjes uit de achttiende en negentiende eeuw. In zijn vrije tijd was Jefferson immers ook nog uitvinder. Zo wordt je in de statige hal door een klokkenspel verwelkomt dat, eveneens door Jefferson ontworpen, automatisch de astronomische seizoenen weergeeft. Een fraai staaltje techniek voor die tijd.

Voor de volledigheid waren ook de vertrekken van zijn slaven te bezoeken – maar hun rol was in het museum Monticello geminimaliseerd.

Ik studeerde er in 2011 en had er de tijd van m’n leven. Virginia is het begin van de zuidelijke Verenigde Staten. Wie zuidelijker afreist, komt via North en South Carolina uiteindelijk in Georgia, Alabama en Mississippi uit. Het was voor mij een van de redenen om de University of Virginia, waar ik tot dan toe ook nog nooit van gehoord had, voor een klein jaar als thuisbasis te kiezen. New York? Dat kennen we allemaal wel, dacht ik. Ik wil naar het échte Amerika. Vandaag de dag hoef ik niemand meer te vragen of ze weten waar Charlottesville ligt. De rellen in 2017 zetten het plaatsje wereldwijd op de kaart. Veel belangrijker nog: de rellen leggen Amerika’s dilemma met de geschiedenis van de voormalige confederale staten, de zuidelijke staten, pijnlijk bloot. Zijn de confederale monumenten traditie? Of racistische overblijfselen uit een donker verleden?

Het is Amerika’s zwarte pieten-probleem – grote groepen vinden deze verwijzingen racistisch, een vrijwel even grote groep ziet het simpelweg als een onderdeel van de Amerikaanse traditie.

Na de moord op George Floyd zijn de protesten uit Charlottesville uitgegroeid tot een wereldwijde strijdt tegen racisme. Onderdeel daarvan is het bekladden of vernielen van oude standbeelden en andere verwijzingen naar heersers uit het verleden.

Dat zagen we ook in Charlottesville.

Zo staat naast het terrein van de University of Virginia sinds 1924 het standbeeld van generaal Robert E. Lee. Lee streed in de Amerikaanse burgeroorlog voor de zuidelijke onafhankelijkheid. Deze staten wilden, in tegenstelling tot president Lincoln en de noordelijke staten, slavernij behouden.

Toen het stof na de rellen in Charlottesville opsteeg, koos Trump daarom eieren voor zijn geld. In een verklaring zei hij het geweld “van alle kanten” te veroordelen. Aan “beide kanten” streden “some very fine people.” De president uitte aanvankelijk geen woord over de hakenkruizen of andere extreemrechtse uitingen die de straten van het normaal zo fijne Charlottesville ontsierden. Trump wist dat zijn achterban, hoewel zeker niet allemaal extreemrechts, wél grotendeels trots is op Amerika’s geschiedenis.

En, zo stipte de president in zijn persconferentie aan, is er natuurlijk het bijkomende probleem van de welbekende glijdende schaal. Als we het standbeeld van Robert E. Lee omvertrekken, wat volgt er dan? Is het huis van Jefferson een historisch landhuis of een simpele slavenplantage? Was Jefferson een staatsman of een slavendrijver?

Het antwoord: allebei. Hoewel Jefferson een voor zijn tijd zeer vooruitstrevend politicus was, werd het huishouden van de president gerund door slaven. Hij verwekte zelfs meerdere kinderen bij zijn slaven. De controversiële nalatenschap van Jefferson, die als één van Amerika’s Founding Fathers zo goed als heilig is verklaard, geeft aan hoe gevoelig de zwarte bladzijden uit Amerika’s slavernijverleden liggen.

Zéker in Charlottesville.

Deze discussie is allesbehalve typisch Trump. Het is een discussie die de komende decennia, naarmate de bevolkingssamenstellingen van de VS verder blijft veranderen, in alsmaar grotere en bredere mate gevoerd gaat worden. De kunst zit ‘m hierbij in het vinden van een nieuwe manier om over het verleden te kunnen vertellen. Zoals wij op zoek gaan naar een nieuwe manier om Sinterklaas te vieren, hetgeen al volop gebeurd.

Dat je je verleden niet hoeft uit te gummen om er toch van te blijven leren, zien we in het huis van Jefferson. Monticello kreeg recent een upgrade en beschrijft nu naast Jeffersons leven, ook het leven van zijn slavin Sally, met wie hij meerdere kinderen kreeg. Met de toevoeging van Sally’s expositie hoopt het museum een vollediger beeld van die tijd in Amerika’s geschiedenis te schetsen. Zo kan het dus ook.

Het museum blijft dus nog wel even bestaan. Reistip!

Category: Geen categorie
  • 0
  • 158