Van Fortuyn Tot Trump

Raymond Mens 5 mei 2020
0 people like this post

Net als zoveel Nederlanders herinner ik me 6 mei 2002 nog als de dag van gisteren. En ik zal vast niet de enige Nederlander zijn die als hij president Trump ziet, nog weleens aan Fortuyn terugdenkt.

Alleen doen veel mensen dat voor de verkeerde redenen, denk ik. Ze stellen dan dat beide heren immers populisten waren.

Dat klopt ook wel – Trump is een populist pur sang. Fortuyn was dat ook.

Populisten houden immers als geen ander populaire praatjes. Ze presenteren hun ideeën vaak in de kleuren van de vlag, dus het nationalistische America First past prima in dat plaatje. Ze zeggen wat mensen willen horen. Of zeggen ze simpelweg wat ze vinden, maar dan in begrijpelijke taal? Nou ja, hoe dan ook lijkt Trump alle vakjes in te kleuren. Of populisme een farce of een zege is, wil ik graag met je bediscussiëren. Ik vind populisme namelijk ontzettend fijn. Waren alle politici maar populisten! Zoals Pim Fortuyn het in 2002 zei: “Als een populist iemand is die mensen naar de bek praat, ben ik geen populist. Maar als een populist iemand is die dingen op een begrijpelijke manier uiteenzet, ben ik graag een populist.”

Ook strijden ze voor het volk, tegen de gevestigde orde. Tegen de elite.

Een beetje populist is gekrengd. Gekrengd door de jarenlange, soms eeuwenlange onderdrukking van de elite. De groep mensen die het voor het zeggen heeft. De witte boorden. Zakenmannen. Regenten. Koninklijken. Journalisten. Managers. Kunstenaars. Iedereen die ook maar iets te zeggen heeft of een positie van enig belang bekleedt, behoort tot de gevestigde orde en is verantwoordelijk voor alles wat er misgaat in de samenleving. Een populist strijdt voor het gewone volk tegen deze, vreselijke en arrogante elite.

Toch is die discussie achterhaald. Het is niet zo interessant of populisme goed of slecht is. Veel interessanter is de vraag of wat we nu zien nou typisch Trump is, of onderdeel grotere trends. Kortom: wat blijft er straks over als het stof van zijn roerige presidentschap is neergedaald?

Volgens mij is dat de dood van links en rechts.

Dàt is volgens mij de meest interessante overeenkomst tussen politici van Fortuyn tot Trump.

Essentieel was immers Fortuyns constatering dat we in een verweesde samenleving leefden. “Een samenleving zonder vaders en moeders”, zo constateerde hij. Aan de start van het nieuwe millennium was ons land weliswaar welvarend, maar ontbrak het volgens Fortuyn aan richting, aan aansprekende ideeën en aan leiderschap. De kerk had allang geen autoriteit meer. Ook de politie verloor aan gezag. Er waren al helemaal geen politieke leiders meer. Geen Den Uyl, geen Kennedy, geen Kohl. De enige tak van sport die floreerde, was die van het grote geld. Beurzen stegen naar recordhoogten en multinationals werden almaar invloedrijker. Tijdens de economische crisis van 2008 bleken ’s werelds grootste banken zelfs too big to fail. De enige ideologie waar in Nederland en elders in westerse samenlevingen consensus over leek, leek was globalisering. Open grenzen zouden voor nog meer welvaart zorgen. Van handelsverdragen zou iedere werknemer profiteren. De financiële sector bepaalde de spelregels. Daarbovenop stonden de kernnormen en –waarden van onze cultuur fors onder druk. Door de ontzuiling, door immigratie en – als je het Fortuyn zou vragen – ook door slecht geschiedenisonderwijs. Met de aanslagen in New York en Washington D.C. op 11 september 2001, werden onze waarden zelfs rechtstreeks aangevallen. Al deze ontwikkelingen leidden tot een politiek tegengeluid dat in de jaren daarna wereldwijd steeds luider klonk.

We zien Trump vaak als bombastisch, op een dieet van Coca-Cola en Big Macs met een uitgesproken New Yorks accent. Veel Amerikaanser dan Amerika’s 45e president krijg je ze niet. Met andere woorden: dit kan alleen in Amerika.

Toch is Trump allesbehalve een typisch Amerikaans fenomeen.

Trump kwam op de proppen met America First. Geen ideologische wereldbeelden met Amerika als shining city upon a hill, maar een flexibel toepasbare transactiepolitiek waar enkel het begrip ‘voor wat, hoort wat’ telt. Dat geldt ook voor het binnenlandse beleid van president Trump. Het doel is Amerika eerst, de weg daarnaartoe loopt kriskras door progressieve en conservatieve scheidslijnen heen.

Trump wist hiermee net als Fortuyn een kiezersgroep langs een nieuwe, zelf vormgegeven kernwaarde te verenigen.

Ook in de Verenigde Staten waren kiezers klaar met de traditionele wijze van politiek bedrijven. Met links en rechts. Progressief of conservatief. Met de zogenoemde elite. Hierdoor kreeg de fluwelen revolutie van Fortuyn in 2002, in 2016 een gevolg in een bloedstollende Amerikaanse revolte. Enter Donald Trump. Waar traditionele politieke partijen stug aan oude scheidslijnen vasthouden, ligt de weg naar electoraal succes voor buitenstaanders wagenwijd open. Buitenstaanders van Fortuyn tot Trump.

Net als Fortuyn begrijpt Trump dat de politiek veranderd is. Anders werkt. Hij is daardoor geen ouderwets overblijfsel van een tijdperk waarin blanke mannen de VS bestuurden, maar het begin van een nieuw politiek tijdperk. Niet het Trump-tijdperk, maar het tijdperk waarin nieuwe politieke waarden de dienst uitmaken. Het tijdperk waarin de oude, ideologische stromingen hun waarde definitief hebben verloren. Waren links en rechts definitief begraven worden.

Het is de ultieme wake up call voor traditionele politieke partijen in de VS en ver daarbuiten.

Ik vind het wel verfrissend.

Meer weten? Luister ook de America First-podcast over de rode draad van Fortuyn tot Trump.

Category: Geen categorie
  • 0
  • 287